AHMED EMÎN İLİVE’NİN EL-’ENDELÜSİYYÜ'L-’AḪÎR İSİMLİ ROMANININ TEKNİK VE TEMATİK İNCELEMESİ

Geçmişten bugüne insanların başından geçen hadiseler, anlatı esasına dayalı sanat dallarıyla ifade edilmiştir. Bu sanatlardan birisi de romandır. 17. yüzyılda kendisini bir sanat dalı olarak kabul ettiren roman, diğer anlatım türlerinde olduğu gibi kendine has bir yapı ve mantığa sahiptir. Romanın hareket noktası tarih, psikoloji, felsefe, tiyatro, sosyoloji gibi insanla ilgili alanlardır. Bu bağlamda Gırnâta halkının yaşadıklarını roman sanatına taşıyan yazarlardan biri de Ahmed Emîn İlive’dir. Yazar, Endülüs’teki Müslümanların son kalesi olan Gırnâta şehrinin 1492 yılında İspanyollar tarafından işgal edilmesi sonrasında Hristiyanlaştırma faaliyetleri çerçevesinde Müslümanların maruz kaldıkları baskı ve zulümleri el-’Endelüsiyyü’l-’Aḫîr adlı romanında kaleme almıştır. Romanda, Müslüman kimliklerini saklayarak hayatta kalma mücadelesi veren insanların içinde bulundukları durum çeşitli açılardan ele alınmıştır. Bu çalışma ile el-’Endelüsiyyü’l-’Aḫîr isimli eserin teknik ve tematik açıdan incelenmesi hedeflenmiştir. Buna göre girişte, öncelikle roman sanatının tanımı ve işlevi hakkında bilgi verilmiştir. Devamında söz konusu roman, içeriği bakımından tanıtılmış ve romandaki hikâyenin geçtiği Benî Ahmer Devleti hakkında kısa tarihî bilgi verilmiştir. Birinci bölümde romanın teknik incelemesi başlığı altında roman, adı, şahıs kadrosu, olay örgüsü, anlatıcı ve bakış açısı, zaman, mekân, dil ve üslup ile anlatım teknikleri açısından incelenmiştir. İkinci bölümde ise engizisyon mahkemesinin yaptırımları, Moriskoların Müslüman kimliklerini saklama çabası ve Gırnâta’nın savaşılmadan teslim edilmesi gibi konuları bakımından romanın tematik incelemesine yer verilmiştir.