Anadolu ve Azerbaycan Efsanelerinde Tarihi ve Kültürel İzler

Bir halkın ulusal kimliği büyük ölçüde sözlü halk edebiyatı aracılığıyla korunur ve gelecek kuşaklara aktarılır. Halk hikâyeleri örnekleri, özellikle efsaneler ve masallar, halk tarafından yaratılan ve halkın dünya görüşünü, yaşam boyutlarını, duygu ve düşüncelerini en güzel şekliyle ortaya koyan değerlerdir. Dolayısıyla folkloru incelemek ve araştırmak bir toplumu olduğu gibi tanımak anlamına gelir. Farklı halklar arasında siyasal, ekonomik, bilimsel, kültürel ve edebi bağların kurulması aynı zamanda onların birbirlerini tanımalarına da yardımcı olur. Efsaneler ve masallar yüzyıllardır insanların tarihi, kültürü, inançları ve yaşam biçimleri hakkında değerli bilgiler sunmaktadır. Bu efsaneler hem tarihi olayların izlerini hem de halkın oluşturduğu örf ve adetleri, kahramanlık ruhunu, etik değerleri yansıtır. Türk halklarının, özellikle Anadolu ve Azerbaycan halk edebiyatında rastladığımız efsaneler, halkın geçmişini, tarihini ve kültürel değerlerini koruyan önemli bir miras niteliğindedir. Bu efsaneler aracılığıyla halkın kahramanca mücadelesi, sevgi ve adalet anlayışı, inançları ve yaşam tarzı hakkında değerli bilgiler edinmek mümkündür. Anadolu ve Azerbaycan efsanelerinde tarihi ve medeni izlerin varlığını belirleyebilmek için örnekleme yöntemiye seçilen efsaneler benzerlikleri ve farklıları gösterilerek incelenecektir. İncelemede kullanılan “Ferhat ile Şirin”, “Güzelce Kız” (Aynalı Mağara), “İğneci Baba”, “Şerçoban”, “Kurtboğan”, “Lokman Hekim” Amasya efsaneleri, “Ağrıdağ”, “Carçıboğan”, “Ferhad evi”, “Gelin kayası”, “Oğlankız megberesi”, “Maral dağı”, “Zeyneb” ise Azerbaycan efsaneleridir.