Duygu tanıma performanslarının empati ve aleksitimi düzeyleri ile duygudurum açısından incelenmesi: Deneysel bir çalışma

Duygusal süreçler üzerine yürütülen çalışmalar insanların hissettikleri duygularla tutarlı duygusal uyaranlara karşı dikkat ve bellek yanlılığı gösterdiğini ortaya koymaktadır. Ancak duygudurum tutarlılık etkisinin, aleksitimi düzeyi yüksek bireylerde de sürdürülüp sürdürülmediği test edilmemiştir. Bu çalışmada, empati ve aleksitimi düzeyleri farklılaşan bireylerde yüz ifadesinden duygu tanıma üzerinde tutarlılık temelli bir yanlılığın olup olmadığının incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın ilk aşamasında, 18-55 yaş aralığındaki 247 katılımcı Demografik Bilgi Formu, Empati Ölçeği ve Yirmi Maddelik Toronto Aleksitimi Ölçeği’ni doldurmuştur. Çalışmanın deneysel kısmını oluşturan ikinci aşamasının dışlama kriterleri sonucundaki örneklemi, çalışmanın ilk aşamasına da katılan 18-30 yaş aralığındaki 141 katılımcıdan oluşmuştur. Nihai analizler 105 katılımcı üzerinden yürütülmüştür. İkinci aşamada katılımcılar öncelikle Yirmi Maddelik Toronto Aleksitimi Ölçeği ile ölçülen aleksitimi açısından “düşük” ve “yüksek” olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Ardından bu grupların her biri için Empati Ölçeğinden hareketle empatisi “düşük” ve “yüksek” gruplar elde edilmiştir. Oluşturulan bu dört gruptaki katılımcılar; üzüntü, mutluluk ve kontrol koşullarından birine seçkisiz olarak atanmış ve duygu sevki gerçekleştirilmiştir. Pozitif ve Negatif Duygu Ölçeği ile duygu sevkinin kontrolü gerçekleştirilmiştir. Son olarak farklı duygudurum koşulları altındaki katılımcılar, yüz ifadesinden duygu tanıma görevine alınmışlardır. Görevde katılımcılardan gösterilen yüzlerdeki duygusal ifadeleri saptamaları istenmiştir. Duyguların doğru saptanma oranları mutluluk, üzüntü ve diğer duygular için ayrıştırılmıştır. Yapılan analizler farklı duygu sevki altında yer alan ve/veya empati ve aleksitimi düzeyleri farklılaşan bireylerin duygu sevkiyle tutarlı uyarıcılara yönelik yanlılık göstermediklerini, yüz ifadesinden olumlu, olumsuz ve genel duygu tanıma performansları açısından farklılaşmadıklarını göstermiştir. Mevcut çalışmanın aleksitimi düzeyi yüksek bireylerle duygular üzerine yürütülen klinik araştırma ve uygulamalarda yol gösterici nitelik taşıyabileceği düşünülmektedir.