گونه‌شناسی و طبقه‌بندی شمشیرهای موزه بزرگ خراسان

تکوین و توسعه تمدن‌ها از دوره پیش از تاریخ تاکنون، تا حد زیادی مدیون کشف فلز است. انسان هزاره ششم و پنجم ق.م. از فلز برای ساخت ابزار و سلاح استفاده می‌کرد که ‌این عمل تا عصر حاضر نیز تداوم یافته است. با افزایش اطلاعات بشر، نقش فلزات در تحولات کشاورزی، حمل­و­نقل، هنر و صنایع اهمیت یافت. سلاح‌سازی و یا ساخت جنگ­افزارهای فلزی، یکی از زیرشاخه‌های فلزگری محسوب می‌شود و تاکنون مطالعه‌ای متمرکز بر رزم‌افزارهای منطقه خراسان به دلیل کمبود مطالعات باستان شناسی در این منطقه، صورت نگرفته است. درحالی­که با تأسیس موزه خراسان، برخی از جنگ­افزارهای فلزی در مخزن موزه ملی ایران، به این موزه منتقل شد که در حال حاضر در مخزن موزه خراسان است و اغلب این اشیاء از قاچاقچیان عتیقه کشف شده و تاریخچه و گاه­نگاری علمی برای آن وجود ندارد. موضوع پژوهش حاضر، گاه­نگاری نسبی و شناخت بستر فرهنگی شمشیرهای مطالعاتی است. این اشیاء بخشی از مواد فرهنگی است که فاقد شناسنامه بوده و مطالعه علمی ‌و بررسی گاه­نگاری آن یکی از ضروریات است. به همین دلیل در پژوهش حاضر، ابتدا شمشیرهای این مجموعه رزم‌افزار، معرفی، توصیف، گونه‌شناسی شده  و سپس با اتخاذ رویکرد مطالعه تطبیقی، جهت ارزیابی گاه­نگاری و بستر فرهنگی‌شان، مورد مطالعه قرار گرفته است. نتایج به­دست آمده بیانگر وجود پنج گونه متفاوت شمشیر فلزی است که گاه­نگاری نسبی آن بر اساس مطالعه تطبیقی متعلق به عصرآهن تا اواخر دوره تاریخی است. جنس این اشیاء مفرغ، آهن و ترکیبی از این دو فلز است و از نظر فرمی ‌و ظاهری شباهتی با نمونه‌های به­دست آمده از مناطق شمال مرکزی، شمال غرب و غرب فلات ایران دارد که به­خاطر نداشتن بستر باستان‌شناختی برجا، انتساب این اشیاء به منطقه‌ای خاص، چالش‌هایی را به همراه دارد.