ارزیابی و تحلیل تعاملات متابولیکی و پیوند آب، غذا و انرژی با استفاده از چارچوب MUSIASEM (مطالعه موردی: حوضه آبریز فرامرزی هریرود)

آب، غذا و انرژی به‌عنوان سیستم‌های در همتنیده و به هم پیوسته، تأثیرات متقابل قابل‌توجهی بر یکدیگر دارند وتغییرات کمّی و کیفی در هر یک از این سیستم‌ها می‌تواند به سایرین آسیب بزند. رودخانه هریرود در مرز ایران و افغانستان به‌عنوان نمونه بارز یک سیستم در هم تنیده، تأمین‌کننده مهمی برای آب شرب کلان‌شهر مشهد و نیازهای کشاورزی دشت سرخس در ایران است و در افغانستان نیز، این رودخانه نقش حیاتی در کشاورزی هرات و تأمین انرژی برقابی ایفا می‌کند. با این‌حال، در سال‌های اخیر، تأمین آب به‌عنوان یک عامل کلیدی برای توسعه کشاورزی و انرژی در این حوضه با چالش‌های جدی مواجه شده است. دلایلی همچون مسائل سیاسی، اجتماعی، هیدرولوژیکی و ناکارآمدی در مدیریت منابع عوامل چنین چالش‌هایی در سطح حوضه می‌باشد. این پژوهش با استفاده از مفهوم متابولیسم، چارچوبی تحلیلی ارائه می‌دهد که به بررسی و مقایسه عملکرد و فرایندهای سیستم‌های آب، غذا و انرژی در سطح کشوری و حوضه آبریز می‌پردازد. کمّی‌سازی این رویکرد براساس داده‌ها و منابع معتبر موجود در سطح حوضه انجام شده است. نتایج این پژوهش حاکی از وابستگی شدید سیستم‌های آب و غذا و انرژی در سطح حوضه و کشورهای ساحلی آن می‌باشد به گونه ای که، ایران برای تولید حدود 2 میلیون و 700 هزار تن محصولات کشاورزی منتخب در منطقه، سالانه ۱914 میلیون مترمکعب آب و 10701 تراژول انرژی مصرف کرده است. افغانستان نیز با مصرف 1400 میلیون مترمکعب آب و 3153 تراژول انرژی، 740 هزار تن محصول کشاورزی تولید کرده است. هم‌چنین نیروگاه برقابی سلما با عبور جریانی به حجم 755 میلیون مترمکعب از توربین‌ها ۱۹۷ هزار مگاوات ساعت برق برای تأمین انرژی منطقه تولید کرده است. با این‌حال، افغانستان وابستگی زیادی به واردات غذا و انرژی دارد. نتایج حاکی از ضرورت تقویت همکاری‌های دو کشور ایران و افغانستان و ایجاد سازوکارهای مشترک برای مدیریت بهینه منابع آبی هریرود می‌باشد.