بازطراحی ترتیبات نهادی مقابله با فساد در فرایند تمرکززدایی؛ با تأکید بر شوراهای اسلامی شهر در ایران

این پژوهش با هدف شناسایی و تبیین راهبردهای مؤثر مقابله با فساد در فرایند تمرکززدایی و طراحی چارچوبی نهادی برای شکل‌گیری شوراهای اسلامی شفاف و پاسخگو انجام شده است. شوراهای اسلامی شهر در ایران، به‌عنوان نخستین نقطۀ تماس میان شهروندان و ساختار حکمرانی، نقشی کلیدی در ارتقای اعتماد سیاسی و بهبود کیفیت خدمات عمومی ایفا می‌کنند. پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از نظر نحوۀ گردآوری اطلاعات، توصیفی-اکتشافی و از نوع کیفی است که با استفاده از روش‌های کتابخانه‌ای-اسنادی و تحلیل مضمون نگاشته شده است. روش جمع‌آوری اطلاعات مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته است. براین‌اساس با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند و براساس اصل کفایت نظری، ۱۵ نفر از اعضای سابق شوراهای اسلامی و کارشناسان به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد در صورت نبود ترتیبات نهادی، احتمال بروز فساد در سطوح محلی می‌تواند از منافع بالقوۀ ناشی از فرایند تمرکززدایی فراتر رود و اهداف مورد انتظار در زمینۀ ارتقای کیفیت حکمرانی دموکراتیک را تضعیف کند. دستیابی به شوراهای اسلامی کارآمد و مقاوم در برابر فساد، مستلزم بازنگری بنیادین در قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران و دهیاران است. این اصلاحات باید مبتنی بر طراحی ترتیبات نهادی منسجم و چندلایه‌ای باشد که اصول کلیدی از جمله نظارت مؤثر، شفافیت، پاسخگویی، مشارکت شهروندی، کسب شایستگی، مسئولیت‌پذیری نهادی و حاکمیت قانون را در ساختار شوراها نهادینه سازد. هم‌راستایی این اصول با سیاست‌های ضدفساد در سطح ملی می‌تواند از انتقال فساد از یک سطح به سطح دیگر جلوگیری و انسجام حکمرانی را تقویت کند.