شناسایی و تحلیل موانع و راهکارهای توسعه کارآفرینی پایدار در روستاهای ساحلی

کارآفرینی پایدار به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های کلیدی توسعۀ روستایی، نقش مؤثری در توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی جوامع محلی ایفا می‌کند. بااین‌حال، در بسیاری از مناطق روستایی به‌ویژه نواحی ساحلی، توسعۀ کارآفرینی با موانع گوناگونی مواجه است.هدف پژوهش حاضر، شناسایی و تحلیل چالش‌ها و ارائۀ راهکارهای توسعۀ کارآفرینی پایدار در روستاهای ساحلی با تمرکز بر روستاهای ساحلی شهرستان‌های ساری و میاندرود مازندران است. این پژوهش با بهره‌گیری از رویکرد ترکیبی (کیفی–کمی) انجام گرفت. در بخش کیفی، از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 11 خبرۀ حوزۀ توسعۀ روستایی و کارآفرینی، مجموعه‌ای از موانع مؤثر و راهکارهای توسعۀ کارآفرینی پایدار روستایی شناسایی و با استفاده از تحلیل مضمون دسته‌بندی شد. در ادامه، به‌منظور اعتبارسنجی و تحلیل اولویت موانع و راهکارها، بخش کمی با توزیع پرسشنامه در میان 60 متخصص و تحلیل داده‌ها به روش تحلیل مقایسه‌ای میزان اهمیت و اجرای راهکارها دنبال شد.نتایج بخش کیفی پژوهش نشان داد هفت بعد کلیدی موانع اصلی توسعۀ کارآفرینی پایدار در روستاهای ساحلی هستند. براساس فراوانی کدهای استخراج‌شده، موانع اقتصادی با ۴۴ کد در رتبۀ نخست قرار گرفت. پس از آن به‌ترتیب موانع زیرساختی (۲۲ کد)، موانع پشتیبانی و حمایتی (۱۷ کد)، موانع روان‌شناختی (۱۲ کد)، موانع فرهنگی (۱۱ کد)، موانع سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی (۹ کد) و موانع آموزشی و اطلاع‌رسانی (۸ کد) قرار داشتند. در بخش راهکارها نیز سه دستۀ اصلی شامل حمایت‌های غیرمادی، آموزش و ترویج کارآفرینی و حمایت‌های مادی شناسایی شدند. تحلیل مقایسه‌ای این راهکارها با آزمون من-ویتنی نشان‌دهندۀ شکاف معنادار بین میزان اهمیت و سطح اجرا در تمامی موارد بود؛ به‌طوری‌که میانگین نمرۀ اهمیت در هر سه دسته راهکار بسیار بیشتر از میانگین نمرۀ اجرا ارزیابی شد. این یافته مؤید فاصلۀ محسوس بین ضرورت ادراک‌شده و عملیاتی‌سازی سیاست‌ها از دیدگاه ذی‌نفعان محلی است.نتایج تحقیق ضمن تأکید بر چندبعدی‌بودن فرایند توسعۀ کارآفرینی در مناطق روستایی ساحلی، بر ضرورت طراحی سیاست‌های منطقه‌محور، تقویت ساختارهای حمایتی و آموزش‌محور و رفع موانع نهادی تأکید دارد.