تحلیل جامعه‌شناختی اخلاق کار، روح سرمایه‌داری رانتی و رفتار اقتصادی؛ مطالعه در بنگاه‌های اقتصادی استان اردبیل

این مطالعه با رویکردی انتقادی، تحلیل‌های رایج دربارۀ اخلاق کار در ایران را بررسی و مفهوم «روح سرمایه‌داری رانتی» را به‌عنوان چارچوبی نوآورانه برای فهم اقتصاد سیاسی در بستر توسعۀ محلی معرفی می‌کند.پژوهش به‌صورت کاربردی-توسعه‌ای و با روش گردآوری داده‌ها به‌صورت پیمایشی مقطعی و طرح آمیختۀ تبیینی (کمی-کیفی) انجام شده است.یافته‌ها بر پایۀ تلفیق نظریۀ «اقتصادهای ثروت» بولتانسکی و تئوری دولت رانتی نشان می‌دهد رفتارهای اقتصادی در بنگاه‌های ایرانی عمدتاً در قالب «نظام توجیهی رانتی-ارتباطی» شکل می‌گیرد. در این نظام، ملاحظات رانت‌جویی، اعتماد به شبکه‌های ارتباطی و منطق گروهی حاکم است. داده‌های کمی از ۲۸۳ کارگر و مصاحبه‌های کیفی با مدیران ۹ کارخانه در اردبیل نشان می‌دهد هرچند اخلاق کار در بنگاه‌های خانوادگی کمی بالاتر است، این تفاوت‌ها معنادار نیست و همۀ بخش‌ها تحت تأثیر ذهنیت رانت‌جویی و وابستگی به شبکه‌های ارتباطاتی قرار دارند.مفاهیم کلیدی بولتانسکی مانند «انگیزش»، «امنیت» و «انصاف» در فضای اقتصادی ایران، به‌ویژه در میان گروه‌ها و شبکه‌های گروه‌محور معنا یافته‌اند. پژوهش بر ضرورت عبور از چارچوب‌های وارداتی، مانند اخلاق کار پروتستانی، تأکید می‌کند و پیشنهاد می‌دهد که تحلیل توسعه‌نیافتگی در ایران نیازمند توجه به منطق درونی «روح سرمایه‌داری رانتی» است. این رویکرد بومی می‌تواند شکاف میان نظریه‌های جهانی توسعه و واقعیت‌های اقتصادی ایران را پر کند و راهکارهای بومی‌سازی راهبردهای توسعه را تبیین کند.