مطالعۀ نقش سازمان‌های ایمان‌محور (سام) در توسعۀ روستایی مورد مطالعه: گروه جهادی شهید مسلمی در روستای آهنگران اراک

سازمان‌های ایمان‌محور به‌عنوان یکی از بازیگران مهم توسعۀ اجتماعی و اقتصادی، در سال‌های اخیر نقش فزاینده‌ای در بهبود شرایط جوامع محلی داشته‌اند. در ایران، گروه‌های جهادی پس از انقلاب اسلامی با هدف محرومیت‌زدایی شکل گرفته‌اند، اما نحوۀ اثرگذاری آن‌ها بر توسعۀ روستایی کمتر مطالعه شده است.این پژوهش با هدف بررسی نقش سازمان‌های ایمان‌محور، به‌ویژه گروه جهادی شهید مسلمی، در توسعۀ روستایی با رویکرد کیفی و با استفاده از تکنیک تحلیل مضمون انجام گرفت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با اعضای گروه جهادی (10 نفر)، مردم روستای آهنگران (30 نفر) و نخبگان حوزۀ جهادی (8 نفر) گردآوری و تحلیل مضمون شدند.یافته‌ها بیانگر آن است که فرایند توسعۀ جهادی در ایران، در میان سه نگاه نسبتاً متناقض مردم، گروه‌های جهادی در میدان و نخبگان توسعۀ جهادی در نوسان است. جامعۀ هدف توسعه را بیشتر در چارچوب دریافت خدمات و مشارکت حداقلی در آن می‌بیند. گروه جهادی مورد مطالعه نیز با تمرکز بر امر محرومیت‌زدایی، اقدام توسعه‌ای خود را صرفاً ارائۀ کمک‌های خیریه‌ای و خدمات زیرساختی تعریف کرده است. در این میان، نخبگان حوزۀ جهادی تأکید دارند که توسعۀ واقعی، زمانی اتفاق می‌افتد که گروه‌های جهادی از مدل خیریه‌ای و کمک‌رسانی اضطراری به مدل‌های توسعه‌ای مبتنی بر اشتغال‌زایی، کارآفرینی و سرمایۀ اجتماعی گذر کنند.راه پیش‌روی گروه‌های جهادی، نه در استمرار مدل‌های کوتاه‌مدت امدادی-خدماتی، بلکه در تغییر مدل‌های توسعه‌ای براساس مشارکت محلی، توانمندسازی و معیشت پایدار نهفته است. اگر این تغییر سیاستی صورت نگیرد، نتیجۀ آن بازتولید چرخۀ وابستگی روستاییان و بی‌اثرشدن تدریجی تلاش‌های جهادی در مقیاس کلان خواهد بود.