متن‌شناسی حماسۀ منثور ذوفنون‌نامه و معرّفی دست‌نویس‌های آن

حماسه یکی از انواع ادبی کهن و دوران‌ساز ادب فارسی است و متون ارزشمندی از آن در دو گونۀ منثور و منظوم به عنوان میراث مکتوب بر جای مانده که به برخی از آن‌ها علی‌رغم نسخ خطّی پرشمار و قدمتی قابل ملاحظه کمتر توجّه شده است. ذوفنون‌نامه حماسۀ منثوری است که به جهت برجستگی کردارها و میدان‌داری بیشتر ذوفنون در رویدادهای آن، پهلوان‌بانونامه‌ای را ماند که هدف شاه‌دخت جنگاورش تلاش برای دفع کافران، وصال به عاشق و رهایی او از بند رقیب مادینۀ پری است؛ موضوعی که تا کنون جز بانوگشسپ‌نامه، شاید کمتر طرح کلّی یک متن حماسی مستقل را به خود اختصاص داده باشد. از آن‌جایی که پیشینۀ گونۀ منظوم ذوفنون‌نامه به سدۀ هشتم هجری بازمی‌گردد، معرّفی روشمند گونۀ منثور ذوفنون‌نامه و نسخ خطّی آن ضرورتی دوچندان می‌یابد. نظر به فقر پژوهشی در این باره، تحقیق بنیادی حاضر به روش توصیفی - تحلیلی انجام شده است و برآیندهای آن به شیوۀ استقرایی در دو بخش عرضه شده است. در بخش نخست، پس از مطالعۀ کهن‌ترین دست‌نویس شناختۀ ذوفنون‌نامه و عرضۀ چکیدۀ مشروح رویدادهای آن، ابتدا گزارشی از وجوه متن‌شناختی روایت در هفت پارۀ وجه تسمیه، راوی، زمان و محلّ تألیف، منشاء پیدایش، ساختارو زبان ارایه شده است، آن‌گاه با توجّه به برآیندهای حاصله، در بحث نسخه‌شناسی سه دست‌نویس ذوفنون‌نامه از سه مکتب داستان‌پردازی ایران، ماوراءالنّهر و شبه‌قارّه ارائه شده است.