تحلیل راهبردی نقش هیأت‌های مذهبی در امنیت فرهنگی

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش هیأت‌های مذهبی به‌عنوان یکی از زیرساخت‌های هویتی-امنیتی در تقویت امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، از رویکرد تحلیل مضمون بهره گرفته است. در این مطالعه، داده‌های به‌دست‌آمده از مصاحبه‌ها و مشاهدات، با استفاده از فرایند استخراج مضامین از پایین به بالا مورد بررسی قرار گرفتند. این فرایند در چهار مرحلۀ اصلی شامل رمزگذاری اولیه، تشکیل مضامین پایه، استخراج مضامین سازمان­دهنده و تعیین مضامین فراگیر بر مبنای سه سطح فردی، اجتماعی و ملی اجرا شد. در سطح فردی، هیأت‌های مذهبی به‌عنوان کارگاه تربیت نیروی انسانی متعهد، از طریق تقویت تاب‌آوری اخلاقی-امنیتی، معرفی الگوهای دینی انقلابی و آموزش مفاهیم جهادی، نقش اساسی در ایجاد «سربازان نامرئی» ایفا می‌کنند. در سطح اجتماعی، ایجاد شبکه‌های امنیتی مردمی از طریق آیین‌های جمعی، رویدادهای روضه‌خوانی و تعامل میان نسل‌ها، موجب تقویت سرمایۀ اجتماعی و انسجام جمعی می‌شود. از سوی دیگر، در سطح ملی، فعالیت‌های فرهنگی-امنیتی هیأت‌ها در تولید گفتمان مقاومت و دفاع از ارزش‌های ملی، به تثبیت هویت فرهنگی کشور و تقویت اقتدار ملی دامن می‌زند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تعامل و هم‌بستگی بین سطوح فردی، اجتماعی و ملی، چرخه‌ای هم‌افزا ایجاد می‌کند. این تجربۀ نظری و عملی به کاهش هزینه‌های امنیتی نظام و ایجاد پدافندی غیر عامل در برابر تهدیدات نرم و جدید منجر می‌شود. پژوهش حاضر با ارائۀ «مدل چرخۀ هم‌افزای امنیتی-هویتی»، خلأ نظری موجود را در مطالعات پیشین که غالباً به جنبه‌های تکی و فراگیر نمی‌پرداختند، برطرف ساخته و راهکارهایی جهت یک­پارچه‌سازی ارزش‌های دینی و راهبردهای امنیت ملی ارائه می‌کند.