واکاوی جایگاه کوه در آیین‌های اساطیری منظر فرهنگی سهند براساس نشانه‌شناسی لوتمان

آیین‌های کهن و رسوم نمادین، به‌مثابه نشانه‌های فرهنگی، بازنمایی ادراک انسان در طول تاریخ و بیانگر هویت و ارزش‌های فرهنگی یک سرزمین هستند که در بستر زمانی و مکانی منظرهای فرهنگی شکل گرفته‌اند. کوهستان سهند، به‌عنوان یک منظر فرهنگی- طبیعی با قلل متعدد، به‌دلیل جایگاه اسطوره‌ای و آیینی‌اش در روایات تاریخی و باورهای محلی، در فرایند شکل‌گیری آیین‌های جوامع ساکن در این منطقه نقش محوری داشته است. در این راستا این پژوهش به‌دنبال پاسخ به این سؤال است که چگونه آیین طواف در قلۀ سلطان‌سهند و آیین قربانی گاو اسفنجان در دامنه‌های این کوه، به‌‌عنوان نظام‌های نشانه‌ای، در سپهرهای نشانه‌ای ایران باستان، اسلامی و ترکی عمل کرده و به بازنمایی و انتقال ارزش‌های فرهنگی کمک می‌کنند؟ هدف از انجام این پژوهش، بررسی و تحلیل این آیین‌ها با رویکرد نشانه‌شناسی فرهنگی یوری لوتمان، به‌منظور درک نقش آیین‌ها در بازنمایی و غنی‌سازی هویت فرهنگی جوامع محلی است. این پژوهش از روش توصیفی- تحلیلی بهره می‌گیرد. داده‌ها ازطریق مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی جمع‌آوری شده و براساس نظریۀ نشانه‌شناسی فرهنگی یوری لوتمان تحلیل شده‌اند. کوهستان سهند در چهارچوب نظریۀ لوتمان، به‌عنوان یک سپهر نشانه‌ای کانونی، بررسی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد این آیین‌ها، به‌مثابه نظام‌های نشانه‌ای پویا، نه‌تنها بازتاب‌دهندۀ باورها و ارزش‌های فرهنگی هستند بلکه در فرایند معناسازی و غنی‌سازی هویت فرهنگی جوامع محلی نقش فعالی ایفا می‌کنند. این آیین‌ها بستری برای انتقال و حفظ میراث فرهنگی در گذر زمان فراهم می‌آورند.