Przebieg procesu przed sądami podkomorskimi Wielkiego Księstwa Litewskiego (1764–1791)

Przebieg procesu przed sądami podkomorskimi Wielkiego Księstwa Litewskiego znacząco różnił się od tego właściwego pozostałym pierwszoinstancyjnym jurysdykcjom (sądom) szlacheckim. Podkomorzy wydawał pozwy dopiero po przekazaniu mu sprawy przez sądy ziemski, grodzki albo Trybunał Wielkiego Księstwa Litewskiego, a następnie informował uczestników postępowania o terminie wyjazdu na sporny grunt. Przynajmniej część z podejmowanych wówczas czynności prowadzono pod gołym niebem, choć podkomorzowie korzystali niekiedy z izb sądowych lub wzniesionych przez strony drewnianych konstrukcji. Prawidłowy przebieg granicy ustalano po wysłuchaniu argumentów stron, zapoznaniu się z dokumentami potwierdzającymi prawa do ziemi, obejrzeniu znaków granicznych oraz przesłuchaniu świadków. Czynności te nie zawsze przebiegały sprawnie. Rozstrzygnięcie zapadało w formie wyroku, od którego przysługiwała apelacja. Wydawał go podkomorzy albo jego zastępca (komornik), a spisywał regent podkomorski. Nie wszystkie postępowania przed sądami podkomorskimi były spokojne. Niejednokrotnie skarżono się też na ich wysokie koszty.